|
İLÇEMİZİN TARİHÇESİ
TARİHÇE
Eski
İzmir'in yerleşim alanı Bayraklı Karşıyaka sınırları içindedir. Bu Karşıyaka
için hem bir övgü kaynağı hem de yatırım alanıdır. Eski İzmir Ege tarihinin
AİOL-İyon kültürünün merkezi, odak noktasıdır. Ozanların hocası burada
doğmuş, destanların yücesi burada yazılmıştır. Homeros ve İliada-Odeysseia
burada yazılmış ve dünyaya, çağlara ışık saçmıştır. Çağdaş uygarlığın,
kültürün, tarihin temelinde İzmir-Karşıyaka vardır.
Karşıyaka Yamanlar Dağı'nın eteği ile deniz arasında kalan, eskilerin "Kordelya"
da dedikleri bir eğlence ve dinlenme yeridir. Kafeleri, lokantaları,
barları, sahil banyoları ile sahilde bin Avrupa şehri, Soğukkuyu
taraflarıyla bin Türk şehri değerlendirmeleri Karşıyaka içindir.
Karşıyaka'nın eski ismi Cordelieu veya Cordelio idi. Cordelio ismi, Richard
Coeur de Lion'dan gelmektedir. (Arslan Yürekli Rişar) Coeur de Lion'un
sondaki "n" harfi yüzyıllar içinde kaybolmuş ve Cordelio olmuştur. 1190'lı
yıllarda 3. Haçlı Seferi'ne katılan ve Selahattin-i Eyyübi'ye karşı çarpışan
Arslan Yürekli Rişar'ın İzmir'e geldiği bilinmemekle beraber, karayolundan
Kudüs'e giden bazı hristiyan şövalyeler grubu, İzmir'in karşısındaki
ormanlık sahil şeridine gelmişler ve ordugah kurmuşlardır. Buraya Avrupa'nın
en şanlı kahramanının adını vermişlerdir.
Türkler de en eski çağlardan beri İzmir'in karşı sahiline Karşıyaka
demişlerdir. 1081'de İzmir'de Çaka Bey döneminde ve daha sonra Aydınoğlu
Umur Bey zamanındaki İzmir savaşlarında "Karşı-yaka" ve "karşı-sahil"
tariflemesi, Selçuklu silahşörleri arasında söylenegelmiştir.
Karşıyaka'nın en önemli özelliği, denizin kenarına kadar inen Yamanlar
ormanları, yemyeşil bahçeleri ile İzmir'de bir mesire ve eğlence yeri olarak
parlamasıdır. 18. yy.'ın sonuna kadar bu bölgeden gelip geçmiş ünlü batılı
seyyahlar Cordelio denilen bu cennet yeşili, sahili anlatmadan
edememişlerdir. 18. yy.'da Karşıyaka, özellikle zeytinlikleri ile ünlü bir
köy olarak kayıtlarda geçmektedir.
1865 yılında geçen tren yolu Karşıyaka'nın hızla gelişmesine yol
açmıştır. 1891 Aydın Vilayet Salnamesi'ne göre 832 ev ve 1080 kişilik bir
nüfus vardır. 1884'te kurulan Hamidiye Vapur Şirketi'nin Karşıyaka'daki
tahta iskeleye vapur seferlerine başlaması, gelişmeyi daha da
hızlandırmıştır.
Bu yıllarda Karşıyaka'da ikili bir yerleşme atbaşı ilerlemiştir. Sahil
şeridine, buradan büyük arsalar alan levantenler ve yabancı tüccarlar
yerleşerek yalılar ve köşkler yapmaya başlamışlardır. İzmir Tümen Komutanı
Giritli Ferik Hüseyin Hilmi Paşa ise Soğukkuyu civarını Türklerin iskanına
açmıştır. Böylece yüzlerce yıl önceden Yamanlar'ın Alurca-Sıralıköy
yörelerinde yaşayan Türkler yaygın bir şekilde Soğukkuyu'ya yerleşmeye
başlamışlardır.
Karşıyaka'nın ilk Belediye Başkanı Çömezzade Hacı Mehmet Efendi, 1874'te
Soğukkuyu Camii'ni inşa etmiş ve beldeye büyük hizmetler vermiştir. İzmir
Tümen Komutanı Ferik Hoca Osman Paşa, tramvay caddesi üzerinde çarşıya doğru
ikinci camiyi inşa etmiştir. Bu yıllarda levantenlerin mülkiyetindeki
sahildeki evler daha çok yazlık sayfiye olarak kullanılır, Pazar günleri
kordon boyu çok kalabalık ve şenlikli olurdu. Papa Scala veya Papas Köyü
olarak isimlendirilen Bostanlı ise Menemen'in karpuz ve kavununun
boşaltıldığı, gemilere yüklendiği bir iskele idi. Türkler de bu yüzden ona
Bostanlı demişlerdir.
Bağımsız belediye olarak 1984 yılında kurulmuş olan Karşıyaka
Belediyesi'nin bu tarihten sonraki ilk Belediye Başkanı Nevzat
Çobanoğlu'dur. Daha sonra Cihan Türsen, Kemal Baysak Belediye Başkanı
görevlerinde bulunmuştur.Şu an Belediye Başkanı Şebnem Tabak'tır.
GÜNÜMÜZDE KARŞIYAKA
Coğrafi Konumu:
Karşıyaka İlçesi, İzmir Körfezi'nin kuzeyinde 84 kilometrelik bir alanda
kurulmuştur. Yamanlar Dağ Grubu'nun güney yamaçlarını da içine alan
Karşıyaka'nın doğusunda Bornova, batısında Çiğli ve kuzeyinde Menemen
bulunmaktadır. Denizden yüksekliği 1- 700 metre arasında değişmektedir.
Bostanlı, Alaybey, Nergis gibi semtler ovada, Bayraklı, Gümüşpala ve
Yamanlar gibi semtler ise yamaç arazilerde kurulmuştur. İlçe 15 Mayıs 1919
tarihinde Yunan işgaline uğramıştır. 9 Eylül 1922'de ise Albay Suphi Kula
komutasındaki 14. Süvari Tümeni tarafından işgal kaldırılmıştır. İlçe alanı
içinde 2 köy 41 mahalle mevcuttur. İlçe merkez nüfusu 432. 074'tür. Köylerle
birlikte nüfus 432. 457'ye ulaşmaktadır. Nüfusun % 99.9'u şehir merkezinde,
% 0.1'i köylerde yaşamaktadır. Nüfus açısından İzmir'in Konak'tan sonraki 2.
büyük ilçesidir.
Sektörel Yapısı:
Karşıyaka kuruluşundan bu yana hiçbir dönem sanayi şehri olarak
düşünülmemiştir. Gediz Nehri 1870'li yıllara kadar Karşıyaka'dan denize
dökülüyordu. Anılan yıllarda nehrin yatağı değiştirilince hem körfezin
dolmasının önüne geçilmiş hem de ilçe yerleşime açılmıştır.1876 yılında
demiryolu hattının gelmesiyle yamaçlarda yaşayanlar demiryolunun sağ ve
soluna yerleşmiştir. 1890 yılında ise vapur seferlerinin başlaması ikinci
nüfus hareketini başlatmıştır.
Tarım:
Karşıyaka'nın toplam tarım alanı 446 hektardır. Tarım arazisinin % 38.1'i
zeytin alanı olarak kullanılmakta-dır. Tarıma elverişli boş alanın tarım
arazisine oranı % 50.9'dur.Toplam tarım alanın 39 hektarı halk tarafından
sulanmaktadır. İlçede devlet sulaması yapılmamaktadır.Tarımsal işletme
büyüklüklerinde ise sayıları az olmasına rağmen küçük işletmelerin hakim
olduğu görülmektedir.
Karşıyaka'da üretilen tüm sebze miktarının hemen hemen yarısını domates
oluşturmaktadır. İlçede meyve üretimi de yapılmaktadır. Meyve ağaçları
sayısı bakımından çoğunlukla armut, erik ve mandalina ağaçları
oluşturmaktadır. Üretim miktarı açısından ise mandalin ilk sırada yer
almakta, onu erik takip etmektedir. İlçe köylerinde hayvancılık
yapılmaktadır. Özellikle küçükbaş hayvancılık yaygındır. İlçede üretilen
hayvansal ürünlerin en önemli kısmını süt oluşturmaktadır. İlçedeki 2 köyde
1618 adet yeni tip kovanda bal üretimi yapılmaktadır.
Ticaret ve Sanayii
Karşıyaka İlçesi'nde yerleşim ve ekonomik faaliyetler 19. yy'lın ikinci
yarısından sonra başlamıştır. Daha önceleri tarla ve bahçe ziraatı yapılan
ilçede, ticaret ve sanayii 20. asrın ikinci yarısından sonra başlamıştır.
Bugünkü özelliği ile Karşıyaka bir yerleşim birimi özelliği taşımaktadır.
Ancak son yıllarda çevre ilçelerden alışveriş amacıyla gelen müşteri
potansiyelinin artması ticari potansiyeli de harekete geçirmiş Karşıyaka
Çarşısı, il merkezindeki diğer çarşılara alternatif çarşı olma özelliğini
almıştır. İlçede; makarna bitkisel yağ, gemi inşa ve onarımı, ekmek imali ve
satışı, tekstil ile et, süt ve un pazarlaması yapan birer sanayi kuruluşu
bulunmaktadır.
Çağımızdaki en dinamik işletmelerin küçük ve orta ölçekli işletmeler olduğu
göz önüne alınacak olursa ilçede bu vasıfta çok sayıda işletme
bulunmaktadır.
Turizm:
Tarihinin çok eski olması nedeniyle Karşıyaka, turizm sektöründe de
potansiyel taşımaktadır. Bayraklı'daki 3000 yıllık Tepekule (Smyrna)
harabeleri ile Tantalos mezarı önemli tarihi kalıntılardır. Ayrıca Ulu Önder
Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın mezarının Karşıyaka'da bulunması ilçenin
önemini daha da arttırmaktadır.
Eğitim
Türk
Edebiyatına Attila İlhan, Salah Birsel ve Tarık Dursun K. gibi birçok ünlü
yazar armağan eden Karşıyaka'da birçok anaokulu, 65 ilköğretim okulu, 9
genel lise, 2 anadolu lisesi, 1 endüstri meslek lisesi, 1 kız meslek ve
anadolu meslek lisesi, 2 ticaret meslek lisesi, 1 fen lisesi, 1 anadolu
ticaret meslek ve iletişim meslek lisesi, 1 imam hatip ve anadolu imam hatip
Lisesi, 1 eğitim uygulama okulu, 1 halk eğitim merkezi ve akşam sanat okulu
mevcuttur. Ayrıca Karşıyaka İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı
öğretmenevi, öğretmenler lokali, sağlık eğitim merkezi, rehberlik ve
araştırma merkezi vardır.
Sağlık
İlçede
koruyucu sağlık hizmetleri; 18 sağlık ocağı, 3 aile planlaması ve ana çocuk
sağlığı merkezi ve 1 Verem Savaş Dispanseri aracılığı ile
sağlanmaktadır.Bunun dışında birçok özel sağlık poliklinikleri, tıbbi
labaratuvarlar bulunmaktadır. Ayrıca 250 yataklı Karşıyaka Devlet Hastanesi
, 1 diyabet merkezi, 1 diş ve protez tedavi merkezi, 1 halk sağlığı
labaratuvarı, 1 SSK dispanseri, 1 milli eğitim dispanseri,
1 jandarma dispanseri, 2 Kızılay dispanseri, 1 DEÜ Tıp Fakültesi
Polikliniği, 1 Başkent Üniversitesi Zübeyde Hanım Hastanesi ve 1 Bayraklı
Central Hospital hizmet vermektedir. İlçede yaklaşık 240 civarında eczane
faaliyet göstermektedir.Ayrıca Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne bağlı
kimsesiz ve bakıma muhtaç çocuklara hizmet veren 1 çocuk yuvası, aile
danışma merkezi bulunmaktadır.
Ulaşım ve İletişim
Yurdumuzun tüm bölgelerine açılan E-5 Karayolu ile, 1865 yılında inşa edilen
demiryolu ilçeyi boydan boya kat etmektedir. Karşıyaka İlçesi'nden; Konak,
Alsancak, Pasaport Göztepe'ye vapur, Üçkuyular'a ise arabalı vapur seferleri
yapılmaktadır.
Karşıyaka, Bostanlı ve Bayraklı'da birer iskele mevcuttur.İlçede
şehirlerarası sefer yapan tüm otobüs firmalarının bilet satış ofisleri
bulunmaktadır.
|
